در برنامه پنجساله هفتم پیشرفت، میانگین رشد سالیانه بخش صنعت ۸/۵ درصد هدفگذاری شده و مقرر است ۲ درصد از این رشد از محل بهرهوری (مدیریت بهینه منابع موجود) تامین شود، اما چگونه باید به این اهداف کمی دست یافت؟ برای تحقق این اهداف، لازم است، شاخصهای اختصاصی بهرهوری در بخش صنعت بهعنوان شاخصهای پیشرو (leading Indicators) تعریف شود تا امکان برنامهریزی در سطوح عملیاتی فراهم گردد.
فعالسازی ظرفیتهای خالی صنایع کشور و ارتقای «ضریب بهرهبرداری از ماشینآلات و تجهیزات»، یکی از مهمترین راهبردهای ارتقای بهرهوری بخش صنعت در کشور است. مشکلاتی نظیر کمبود مواد اولیه، عدم دسترسی به بازارهای بینالمللی، کمبود نقدینگی و… باعث شده بسیاری از صنایع کشور با توانی کمتر از ظرفیت اسمی خود فعالیت کرده و ظرفیتهای بلااستفاده زیادی در کشور ایجاد شود. برخی از مراجع، میزان ظرفیت خالی صنعت را تا ۵۰ درصد تخمین میزنند.
از طرفی، استهلاک و فرسودگی بالای ماشینآلات صنعتی، باعث شده «شدت مصرف انرژی» در صنعت بسیار بالاتر از میانگین جهانی باشد و همچنین آلودگی محیطزیستی از جمله «میزان انتشار کربن» نیز افزایش یابد. پایینبودن میران سرمایهگذاری در بخش صنعت، موجب شده «میانگین عمر ماشینآلات صنعتی» در کشور به بیش از ۲۰ سال برسد، این در حالی است که متوسط جهانی در این خصوص حدود ۱۰ سال است.
«میزان ضایعات فرایند تولید» نیز یکی دیگر از مشکلاتی است که بهرهوری بخش صنعت با آن مواجه است و میتوان از طریق بهگارگیری راهکارهایی نظیر آموزش اپراتور، توسعه تکنیکهای مدیریتی و ارتقای تکنولوژی و… به بهبود شرایط امیدوار بود.
نکاتی که مطرح شد از جمله «شاخصهای اختصاصی بهرهوری» هستند که بهبود آنها مورد مطالبه است و سازمان ملی بهرهوری ایران با همکاری سازمان برنامه و بودجه و وزارت صمت و سایر نهادهای تاثیرگذار در قالب «برنامه ارتقای بهرهوری بخش صنعت» و در ذیل نظام ملی بهرهوری، درصدد برنامهریزی برای بهبود آنهاست. این برنامه با رویکرد مدیریت مبتنی بر نتایج «Result Based Management» تدوین خواهد شد. ارتقای بهرهوری راهی است که اگر امروز آغاز نشود، فردا هزینههای سنگینتری را به کشور تحمیل خواهد کرد.
اسماعیل حبیبی، معاون راهبری سازمان ملی بهرهوری ایران